درباره‌ي تعاريف و مفاهيم

	مقدمه
	سابقه
	فرايند استاندارد سازي تعاريف و مفاهيم

 مقدمه

استانداردهاي آماري مجموعه‌اي از راهنماها و دستورالعمل‌ها را براي طرح‌هاي آماري و منابع ثبتي فراهم مي‌نمايد. اين استانداردها به منظور ايجاد انسجام، افزايش كيفيت و مقايسه‌پذيري آمار توليدي طراحي مي‌شوند. به طور معمول استانداردها در زمينه‌هاي تعاريف و مفاهيم، طبقه‌بندي‌ها، روش‌هاي آماري، پردازش داده‌هاي آماري، انتشار و اطلاع‌رساني ارايه مي‌شوند. در ماده 3 قانون مركز آمار ايران (سال1353)، بر تهيه تعاريف و تعيين مفاهيم، روش‌‌ها، معيارها و طبقه‌بندي‌هاي آماري تاكيد شده است. مركز آمار ايران به عنوان يكي از مهم‌ترين اركان نظام آماري كشور ملزم به اجراي وظايفي است كه براساس قانون عهده‌دار آن شده است.

مركز آمار ايران از نخستين سال‌هاي فعاليت خود اقداماتي در مورد جمع‌آوري، معرفي و به‌كارگيري تعاريف و مفاهيم آماري در دستگاه‌هاي مختلف انجام داده كه در سال 1352 منجر به انتشار نشريه‌اي در اين زمينه شد. اين امر طي سال‌هاي 1363 و 1364 شكل گسترده‌تري به خود گرفت. در راستاي اجراي ماده قانوني مورد اشاره و با استفاده از سوابق قبلي، در سال 1374 تمامي تعاريف موجود براي اقلام آماري شناخته شده، از دستگاه‌هاي توليد كننده آمار گردآوري شد و مورد بررسي قرار گرفت كه حاصل آن به صورت نشريه‌اي تحت عنوان « فرهنگ تعاريف و مفاهيم به كار رفته در طرح‌ها و گزارش‌هاي آماري » در ده جلد منتشر شد. با انتساب واژه‌هاي آماري جمع‌آوري شده به بخش‌هاي موضوعي مختلف و تشكيل گروه كاري در هر بخش، مركب از كارشناسان و صاحبنظران مركز آمار ايران  و ساير دستگاه‌هاي اجرايي فعاليت فوق تداوم يافت كه در سال 1379 به انتشار كتاب « تعاريف و مفاهيم استاندارد براي استفاده در طرح‌ها و گزارش‌هاي آماري » انجاميد. از سال 1380 با شروع طرح ساماندهي آمارهاي ثبتي در دستگاه‌هاي اجرايي، استاندارد سازي تعاريف و مفاهيم واژه‌هاي آماري اقلام ثبتي مصوب شوراي‌عالي آمار آغاز شد كه تا سال 1381 ادامه يافت. در سال 1382 با ايجاد دفتر تعاريف و استانداردهاي آماري در تشكيلات مركز، استانداردسازي تعاريف و مفاهيم به اين دفتر منتقل شده و فعاليت مذكور به صورت سازمان يافته و با انسجام بيشتري ادامه پيدا كرد. با بررسي روند يكسان‌سازي تعاريف و موانع و مشكلات موجود « فرايند استانداردسازي تعاريف در چارچوب نظام آماري كشور » طراحي شد كه در آن به اركان فرايند استانداردسازي تعاريف، تركيب و وظايف اعضا و گردش كار فرايند استانداردسازي تعاريف اشاره شده است. در همين راستا طي برگزاري جلسات كارشناسي متعدد و بررسي منابع و سوابق موجود، بخش‌هاي موضوعي مختلف براساس تلفيقي از بخش‌هاي ISIC Rev.3، پيش نويس ISIC Rev.4 و بخش‌هاي تعريف شده در سال 74-1373 طبقه‌بندي شدند و سازمان‌ها و دستگاه‌هاي اجرايي مرتبط به هر بخش نيز تعيين شد. بخش‌هاي موضوعي تعريف شده به شرح زير مي‌باشد:

1-                            كشاورزي، شكار، جنگلداري و ماهيگيري

2-                            معدن

3-                            صنعت

4-                            آب، فاضلاب و محيط زيست

5-                            برق، گاز و انرژي

6-                            ساختمان و مسكن

7-                            حمل و نقل و انبارداري

8-                            ارتباطات و اطلاعات

9-                            بازرگاني، رستوران و هتلداري

10-                           بهداشت و خدمات اجتماعي

11-                           آموزش

12-                          فرهنگ و هنر

13-                          تربيت بدني

14-                          خدمات مالي و بيمه

15-                          امور قضايي

16-                          امور دفاعي

17-                         جمعيت و نيروي انساني

18-                         حساب‌هاي ملي

19-                          ساير
 

فرايند استاندارد سازي تعاريف و مفاهيم

بازگشت به بالاي صفحه

فرايند استانداردسازي تعاريف به شرح زير است:

            فهرست واژه‌ها (اعم از واژه‌هاي مصوب شوراي‌عالي آمار يا واژه‌هاي اعلام شده) در جلسات كارشناسي دفتر تعاريف و استانداردهاي آماري مورد بررسي و پالايش قرار مي‌گيرد و واژه‌ها به بخش موضوعي مرتبط و سازمان‌هاي مرتبط منتسب مي‌شود. سپس فهرست بررسي شده همراه با نتايج بررسي به سازمان‌ها و دستگاه‌هاي ذي‌ربط، جهت نظرخواهي و اعلام تعاريف موجود در سازمان ارسال مي‌شود. پس از دريافت نظرات، اطلاعات مربوط به واژه (از قبيل شماره قلم ثبتي، واژه‌هاي مترادف، مرتبط، تعاريف و منــابع موجود در زمينه واژه، نظــــرات ارسال شده و تعريف نهايي) درفرمي به‌ نــام « شناسنامه واژه » وارد مي‌شود و با دعوت از نمايندگان دفاتر موضوعي مركز آمار و نمايندگان سازمان‌ها و دستگاه‌هاي اجرايي مرتبط، تعريف واژه و نظرات موجود بررسي شده، تعريف جامع و مانعي از واژه در جلسه ارايه مي‌شود. پس از اخذ تاييديه از شركت‌كنندگان در جلسه و رؤساي بلافصل آنان، تعاريف توسط رييس محترم مركز به كميته آمار بخشي سازمان‌ها و دستگاه‌هاي اجرايي براي استفاده در طرح‌هاي آماري و منابع ثبتي ابلاغ شده و در پايگاه اطلاع‌رساني مركز در دسترس همگان قرار مي‌گيرد.